Лавендер бракот е заедница меѓу две лица, честопати и двете припадници на ЛГБТ+ заедницата, склучена за да се прикрие привлечноста кон истиот пол, во општество каде јавното признавање дека си квир можело да резултира со општествена изолација, уништена кариера, па дури и кривично гонење.
Терминот се појавил во Холивуд во 1920-тите години, кога договорите на актерите почнале да вклучуваат морални клаузули, а студијата почнале да ги користат овие бракови за да ги заштитат кариерите на геј и лезбејските ѕвезди. Името го добиле по лавендер бојата, која оттогаш е поврзана со хомосексуалноста.
Денес звучи како нешто што му припаѓа на историјата. Но, феноменот сè уште постои, дури и на Западен Балкан.
Сè доаѓа како последица на потребата
Во видео објавено на TikTok, Лира, активистка и основачка на Queer Albania, упатила повик до лица заинтересирани за лавендер бракови, нудејќи им помош да се запознаат едни со други.
Се бараат парови ако сте заинтересирани. Не сакам да ја дискутирам темата дали лавендер браковите се етички или не, како, на кој начин, тоа воопшто не ме интересира, сè доаѓа како последица на потребата, и во различните патишта на луѓето носиме одлуки кои ни го олеснуваат животот. Не мора задолжително сами да си го отежнуваме животот. На кого му текнало нека ми пише во приватна порака и јас ќе се обидам да ве запознаам едни со други", вели таа во видеото кое можете да го најдете ТУКА..
Нејзиниот повик го поставува феноменот во контекст на лични избори и потреби кои можат да ги поттикнат луѓето кон вакви договори.
Лира не е единствената
Постојат и онлајн групи каде лица од Западен Балкан бараат заинтересирани луѓе за да склучат ваков вид брак. Mollëkuqja се обиде да контактира со некои од нив, но поради чувствителноста на темата, повеќето одбија да зборуваат. Сепак, под услов на анонимност, некои рекоа дека овој вид брак го гледаат како спас. Некои тоа го прават за да изгледаат „чисти" пред семејството, додека други го избираат поради желбата да имаат деца, додека паралелно продолжуваат да живеат уште еден, скриен живот.
Лавендер браковите не се посебна правна категорија, туку се дефинираат како термин кој ги опишува околностите и причините зад бракот, додека договорите се разликуваат од пар до пар.
На Западен Балкан, каде ЛГБТ+ лицата и понатаму се соочуваат со предрасуди, дискриминација и семеен и општествен притисок, овој вид брак некои го гледаат како начин да се прикрие сексуалната ориентација и да се избегнат последиците од нејзиното откривање.
Иако земјите од регионот направија чекори во подобрувањето на правната заштита, општественото прифаќање и спроведувањето на правата сè уште остануваат предизвик. Mollëkuqja веќе известуваше за предизвиците со кои се соочува ЛГБТ+ заедницата во секоја земја од регионот поединечно.
Лавендер браковите денес
Денес, лавендер браковите се враќаат во сосема нова форма, особено кај генерацијата Z. Со поскапувањето на киријата, непредвидливиот пазар на труд и сè поголемото отфрлање на идејата дека секоја врска задолжително мора да биде романтична, многу млади луѓе овој вид брак не го гледаат како нешто што треба да се крие, туку како свесна стратегија. Начин да се изгради заеднички живот со некој кој почитува, се грижи и поддржува, без разлика дали постои романтична привлечност или не.
Еден добар пример доаѓа токму од TikTok. Креаторот Robbies Music, геј музичар, објавил видео во кое отворено повикувал заинтересирани луѓе да аплицираат како „сопружници", велејќи нешто слично на „можеш да правиш што сакаш со кого сакаш, единственото што барам е кога ќе дојде месечната сметка, да дојдеш со твојата половина.” Видеото станало вирусно. Еден коментатор напишал дека веќе 8 месеци е во лавендер брак и дека почувствувал повеќе љубов и грижа отколку во 20 години со поранешниот партнер.
Како всушност функционира една таква врска?
Не постои единствен модел за тоа како треба да изгледа лавендер бракот. Некои парови остануваат целосно платонски, други вклучуваат физичка блискост, взаемна грижа или дури и заедничко родителство. Она што ги поврзува е јасна основа, изградена врз искреност, почит и отворен договор за тоа што е оваа врска, а што не е.
Пред сè да започне, паровите разговараат за сè: финансиите, начинот на заедничкиот живот, дали ќе имаат деца, границите за запознавање со други лица надвор од бракот, емоционалните потреби и што всушност значи „посветеност" за нив. Многу од овие бракови се отворени, што значи дека партнерите можат да имаат романтични или сексуални врски надвор од договорот, без да ја загрозат основата на довербата што ја изградиле. И како секоја долгорочна врска, и оваа се менува со текот на времето, барајќи редовни разговори за да се види дали почетниот договор сè уште им служи на двете страни.
Деведесет години и конечно слободна
Елида Роуз имала 90 години кога за прв пат гласно кажала дека ѝ се допаѓаат жените. Кон крајот на 1950-тите, таа била млада имигрантка од Колумбија, медицинска сестра и бисексуалка, во време кога тоа не можело да се каже. Се омажила за Доналд, геј маж кој си правел име во Холивуд како уметник и графички дизајнер, во индустрија каде такво откритие можело да му стави крај на кариерата преку ноќ.
Меѓу нив немало лаги. Од самиот почеток, секој ја знаел вистината за другиот, и се договориле двајцата да бидат слободни да имаат врски надвор од бракот. Добиле две ќерки, а потоа дошле внуците и правнуците. Биле најдобри пријатели 63 години, сè до смртта на Доналд во 2021 година.
Приказната станала позната кон крајот на 2024 година, кога нејзиниот внук ја раскажал на TikTok, а списанието People ја интервјуирало Елида. Таа го нарекла убав животот што го изградиле заедно, но додала дека неможноста да бидат свои себеси ги правела да се чувствуваат како во затвор.
Лавендер браковите не се неуспешни љубовни приказни. Тие се приказни за преживување, и нивната цена честопати се плаќала со децении од непроживеан живот.
Дали функционираат овие бракови?
Директни студии за ова сè уште нема. Но психолозите Џон и Џули Готман, кои набљудувале илјадници парови повеќе од четири децении, откриле дека најдобриот показател за стабилен брак не е страста, туку пријателството. Тоа значи да го познаваш внатрешниот свет на другиот, да ги забележуваш малите моменти на блискост и да знаеш како да поправиш по кавга. Ниту едно од ова не бара сексуална привлечност. Затоа можеби вистинското прашање не е дали лавендер бракот функционира, туку дали двајцата луѓе во него слободно го избрале тоа, или биле принудени.
На Запад, лавендер браковите станаа тренд на TikTok. На Западен Балкан, каде бракот сè уште се очекува како обврска кон семејството и каде повеќето ЛГБТ+ лица ја кријат својата ориентација, тие не се тренд. Тие се тивка реалност, за која медиумите од регионот сè уште не пишувале. Можеби затоа што оние кои живеат во нив не можат да зборуваат. А можеби и затоа што на жените кои се омажиле со нив без да знаат, никој сè уште не им поставил прашање.
This publication was produced within the framework of the project Queer and Present: Media, Rights and Safety for LGBTIQ+ persons in Pollog, which is implemented as part of the broader regional project Together for LGBTQI+ Equality, implemented by the Centre for Civic Education (CCE) in partnership with ERA – LGBTI Equal Rights Association for the Western Balkans and Turkey, Queer Montenegro, Queer Center Skopje, Tuzla Open Center, Open Mind Spectrum Albania (OMSA), and the Center for Social Group Development from Kosovo. The programme is funded by the European Union.
The contents of this publication are the sole responsibility of the Center for Equal Opportunities “Mollekuqja” and do not necessarily reflect the views of the European Union, CCE, or the project partners.
