*Spoiler alert
Киното отсекогаш било огледало на општеството, но и начин за негово обликување. Тоа што го гледаме на екранот честопати не останува само филм — станува начин на кој го разбираме светот. Затоа, кога зборуваме за насилството врз жените во филмот, не зборуваме само за уметноста, туку и за етиката. Дали ова насилство е само одраз на патријархалната реалност, или ја прави поприфатлива?
ФилмотGod Exists, Her Name Is Petrunyaна режисерката Теона Стругар Митевска ја отвора токму оваа рана. Во центарот е Петрунија — обична жена, образована, но невработена, која живее во општество каде што жената честопати не се гледа како субјект, туку како проблем.
Уште од почеток таа се соочува со тивка форма на насилство: исклучување, понижување и објективизација. На интервјуто за работа не ја вреднуваат според знаењето, туку според изгледот. И тука насилството не е бучно — тивко е, секојдневно, и токму затоа станува поопасно. Потоа доаѓа моментот што ја нарушува рутината: Петрунија скока во реката и го фаќа крстот за време на ритуал што традиционално „им припаѓа" на мажите. Едноставен чин, но кој во тоа општество станува „скандал". Не затоа што направила нешто погрешно, туку затоа што допрела невидлива граница на машката моќ.
И тука започнува реакцијата: гнев, навреди, притисок. Не само од поединците, туку и од системот. Полицијата, медиумите, црквата — сите го претвораат настанот во дебата, но не за да ја заштитат Петрунија, туку за да го „решат проблемот" што таа го претставува.
Но, филмот не го ограничува насилството само на самиот настан. Тој го протега уште подлабоко: во начинот на кој општеството ја гледа жената што излегува надвор од својата улога. И тука се раѓа вистинското прашање — дали го гледаме ова како критика на патријархатот, или едноставно се навикнуваме на него? Зашто кога насилството се повторува на екранот, кога понижувањето станува дел од нарацијата, постои опасност тоа повеќе да не нè потресува. Да не ни изгледа повеќе неправедно, туку вообичаено. И ова е моментот кога уметноста ја преминува опасната граница меѓу рефлексијата и нормализацијата.
„God Exists, Her Name Is Petrunya" не дава лесни одговори. Филмот не ја разубавува реалноста, но ниту ја решава. Само ја поставува пред нас, оголена, како прашање што не можеме да го избегнеме. И можеби најважното прашање што останува е ова: кога гледаме насилство врз жените во филм, дали го разбираме како критика или веќе како нешто што „отсекогаш се случува"?
