Северна Македонија се соочува со зголемување на бројот на случаи со сексуално преносливи болести. Само во текот на месец јули беа регистрирани 25 нови случаи, од кои 11 беа со ХИВ/СИДА, 7 со сифилис, 4 со вирусен хепатит Б, како и по еден случај со гонореја, хламидија и вирусен хепатит Ц. Ова се последните податоци на Институтот за јавно здравје.
Од 1987 година наваму, во Северна Македонија се регистрирани вкупно 765 случаи со ХИВ/СИДА. Од нив, 141 лица починале, 508 моментално живеат со ХИВ/СИДА, додека 116 се сметаат за загубени за следење, откако се иселиле.
Потсетуваме дека токму пред две години, во земјата за прв пат беше регистрирана епидемија на ХИВ.
Што се сексуално преносливите инфекции?
Сексуално преносливите инфекции се инфекции кои се пренесуваат главно преку незаштитен сексуален контакт, било вагинален, анален или орален. Тие се предизвикани од бактерии, вируси или други микроорганизми.
Дел од нив покажуваат јасни симптоми, додека други можат долго време да поминат незабележано. Дури и лице без симптоми може да ја пренесе инфекцијата на својот партнер.
Кога не се лекуваат навреме, овие инфекции можат да предизвикаат сериозни здравствени последици. Тука спаѓаат воспаленијата на репродуктивните органи, проблемите со плодноста, компликациите во бременоста, како и зголемениот ризик за одредени видови рак.
Ato mund t’i prekin të gjithë, pavarësisht moshës apo mënyrës së jetesës. Zbulimi i hershëm, trajtimi i duhur dhe parandalimi mbeten rrugët më të mira për të mbrojtur shëndetin, si tuajin ashtu edhe të partnerëve tuaj.
Во продолжение ги разгледуваме некои од најчестите сексуално преносливи болести, што претставуваат, како се пренесуваат и како можете да се заштитите од нив. Податоците се засновани на информациите на Институтот за јавно здравје на Северна Македонија.
ХПВ (Хуман папилома вирус)
Хуман папилома вирусот (ХПВ) е една од најчестите сексуално преносливи инфекции. Постојат повеќе од 100 различни типови на ХПВ. Дел од нив предизвикуваат генитални брадавици, а одредени високоризични типови можат да предизвикаат клеточни промени кои, доколку не се следат и третираат, може да доведат до појава на рак.
ХПВ е најчесто поврзан со рак на грлото на матката, но може да биде поврзан и со други карциноми, вклучително карциноми на анусот, пенисот и пределот на устата и грлото.
ХПВ најчесто се пренесува преку сексуален контакт со заразено лице, контакт кожа на кожа во гениталната област, поретко преку други интимни контакти.
Инфекцијата може да се пренесе и кога заразеното лице нема видливи симптоми.
Најчесто нема симптоми. Кај некои лица може да се појават генитални брадавици, или промени откриени при гинеколошки преглед или ПАП тест.
Превенција: вакцинација против ХПВ, редовни гинеколошки прегледи и скрининг за рак на грлото на матката, користење кондом (го намалува ризикот, но не обезбедува целосна заштита), информираност и одговорно сексуално однесување.
Хламидија
Хламидијата е бактериска сексуално пренослива инфекција предизвикана од бактеријата Chlamydia trachomatis. Таа е една од најчестите бактериски СПИ, особено кај младите лица. Често се нарекува „тивка инфекција“ бидејќи многу заразени лица немаат симптоми.
Се пренесува преку незаштитен сексуален однос, контакт со заразени генитални секрети, од мајка на новороденче при породување.
Кај жените може да предизвика зголемен вагинален исцедок, болка при мокрење, болка во долниот дел од стомакот, крварење помеѓу менструации. Кај мажите може да предизвика исцедок од пенисот, печење при мокрење, болка или оток во пределот на тестисите.
Нелекуваната инфекција може да доведе до воспаление на карличните органи, неплодност, зголемен ризик од вонматерична бременост.
Превенција: користење кондом, тестирање кај лица со ризик, навремено лекување, лекување на сексуалните партнери за спречување повторна инфекција.
Parandalohet përmes: përdorimit të prezervativit; testimi i personave që janë në rrezik; trajtimi në kohë; trajtimi i partnerëve seksualë për të parandaluar riinfektimin.
Гонореја
Гонорејата е бактериска инфекција предизвикана од Neisseria gonorrhoeae. Може да ги зафати гениталните органи, ректумот и грлото.
Во последните години се зголемува проблемот со отпорноста на бактеријата кон антибиотици, поради што е особено важно лекувањето да биде спроведено според препорака од лекар.
Се пренесува преку незаштитен сексуален контакт, преку контакт со заразени секрети, од мајка на дете при породување.
Може да се јават гноен или жолтеникав исцедок, печење при мокрење, болка во долниот дел од стомакот, болка или воспаление во пределот на тестисите. Кај многу лица инфекцијата може да нема симптоми.
Без лекување може да предизвика воспаление на репродуктивните органи, проблеми со плодноста, ширење на инфекцијата во други делови од телото.
Превенција: употреба на кондом, тестирање, навремено лекување, избегнување самолекување со антибиотици.
Сифилис
Сифилисот е бактериска сексуално пренослива инфекција предизвикана од бактеријата Treponema pallidum. Болеста може да се развива низ повеќе фази и доколку не се открие и лекува навреме, може да предизвика сериозни здравствени последици.
Сифилисот е инфекција која може успешно да се лекува со соодветна антибиотска терапија, особено кога ќе се открие во раните фази.
Сифилисот најчесто се пренесува преку незаштитен сексуален контакт, директен контакт со промени на кожата или слузниците кај заразено лице, од мајка на дете за време на бременост (вроден сифилис).
Симптомите зависат од фазата на болеста.
Прва фаза: појава на безболна раничка или промена на местото каде навлегла инфекцијата, зголемени лимфни јазли.
Втора фаза: осип по кожата, често и на дланките и стапалата, замор, покачена температура, зголемени лимфни јазли.
Подоцнежни фази: доколку не се лекува, инфекцијата може да предизвика оштетување на нервниот систем, срцето и други органи.
Превенција: користење кондом при сексуални односи, редовно тестирање кај лица со зголемен ризик, рано откривање и лекување, тестирање во бременост според препораките на здравствените работници, лекување на сексуалните партнери кога е потребно.
ХИВ (Вирус на хумана имунодефициенција)
ХИВ (Human Immunodeficiency Virus) е вирус кој го напаѓа имунолошкиот систем, односно природната одбрана на организмот против инфекции.
Без лекување, ХИВ може постепено да го ослабне имунитетот и да доведе до развој на СИДА (синдром на стекнат недостаток на имунитет). Денес, благодарение на современата антиретровирусна терапија, лицата со ХИВ можат да имаат долг и квалитетен живот. Раното откривање и започнување терапија се од големо значење.
ХИВ може да се пренесе преку незаштитен сексуален контакт со заразено лице, контакт со заразена крв, користење заеднички игли или друг прибор кај лица кои инјектираат дроги, од мајка на дете за време на бременост, породување или доење, доколку не се применат соодветни мерки.
ХИВ не се пренесува преку ракување, гушкање или секојдневен контакт, користење ист прибор за јадење, кашлање или кивање, престој во ист простор со лице кое живее со ХИВ.
Во раната фаза може да се појават симптоми слични на грип: температура, замор, болки во мускулите, зголемени лимфни јазли, осип. Потоа инфекцијата може долго време да нема симптоми.
Превенција: користење кондом, редовно тестирање за ХИВ, користење стерилен прибор при медицински и други процедури, користење само проверена крв за трансфузија, превентивни и терапевтски мерки според препораки од здравствени работници.
Генитален херпес
Гениталниот херпес е вирусна инфекција најчесто предизвикана од херпес симплекс вирус тип 2 (HSV-2), но може да биде предизвикана и од HSV-1.
Вирусот останува присутен во организмот и може повторно да се активира. Терапијата може да помогне во намалување на симптомите и времетраењето на активните епизоди.
Се пренесува преку директен контакт со кожа или слузница на заразено лице, сексуален контакт, вклучително и кога нема видливи промени, контакт со активни промени предизвикани од вирусот.
Некои лица немаат симптоми. Кај други може да се појават болни промени или меурчиња во гениталната област, чешање или печење, болка при мокрење, непријатност во пределот на гениталиите, општа слабост и покачена температура при прва инфекција.
Превенција: користење кондом (го намалува ризикот), избегнување сексуален контакт при појава на активни промени, информирање на партнерот, консултација со лекар за соодветна терапија.
Хепатит Б
Хепатит Б е вирусна инфекција предизвикана од вирусот на хепатит Б (HBV), која го зафаќа црниот дроб. Инфекцијата може да биде краткотрајна (акутна) или да премине во хронична форма. Кај дел од лицата со хроничен хепатит Б може да се развијат сериозни заболувања на црниот дроб.
Вирусот се пренесува преку сексуален контакт со заразено лице, контакт со заразена крв, користење заеднички игли или прибор кој може да биде контаминиран, од заразена мајка на новороденче.
Многу лица немаат симптоми. Кога се појавуваат, може да вклучуваат замор, губење апетит, мачнина, болка во стомакот, потемнета урина, жолта пребоеност на кожата и очите.
Хроничниот хепатит Б може да доведе до цироза на црниот дроб, намалена функција на црниот дроб, зголемен ризик за рак на црниот дроб.
Превенција: вакцинација против хепатит Б (најефикасна мерка за заштита), користење кондом, користење стерилен медицински прибор, избегнување делење лични предмети кои можат да бидат контаминирани со крв (на пример жилети).
Каде можете да се тестирате?
Раното тестирање останува најсигурниот начин да го заштитите своето здравје и здравјето на вашите партнери.
Центри за јавно здравје
Центрите за јавно здравје во различни градови низ земјата, вклучувајќи ги Скопје, Битола, Куманово, Прилеп, Кочани и Тетово, нудат доброволно тестирање за ХИВ, во повеќето случаи бесплатно и анонимно. За информации и упатување до најблискиот центар до вашето место на живеење, можете да контактирате со Институтот за јавно здравје.
ХЕРА, Младински центар „Сакам да знам“
Бесплатно и доверливо тестирање за ХИВ и други сексуално преносливи инфекции, со можност за закажување и онлајн. Физичката услуга се наоѓа во Скопје, на Водно.
Центар за ХИВ, „Заедно посилни“
Бесплатно тестирање секој работен ден, без претходно закажување. Единствената самоорганизирана група на лица кои живеат со ХИВ во земјата, со советување од врсници.
- 7:30 до 13:00, секој работен ден
- zp.mk
Раното откривање може да ви го спаси животот. Доколку сте имале ризичен контакт или едноставно сакате душевен мир, не двоумете се да се тестирате. Тоа е бесплатно, брзо и во повеќето случаи, анонимно.
Општи препораки за превенција од сексуално преносливи инфекции
За да се намали ризикот од овие инфекции, се препорачува користење на кондом при сексуални односи и редовно тестирање, особено кај лицата со нови партнери или повеќе сексуални партнери, како и кај оние кои се сомневаат дека биле изложени на инфекција.
Доколку се појават симптоми како необичен исцедок, печење при мокрење, болка во гениталната област или промени на кожата или слузниците, важно е да го посетите лекарот што е можно поскоро. Антибиотиците и другите лекови не треба да се земаат без препорака од лекар.
Вакцинацијата против ХПВ и хепатит Б останува едно од најефикасните средства за превенција, додека отворената комуникација со партнерот и одговорното сексуално однесување остануваат подеднакво важни колку и самата физичка заштита.
This publication was produced within the framework of the project Queer and Present: Media, Rights and Safety for LGBTIQ+ persons in Pollog, which is implemented as part of the broader regional project Together for LGBTQI+ Equality, implemented by the Centre for Civic Education (CCE) in partnership with ERA – LGBTI Equal Rights Association for the Western Balkans and Turkey, Queer Montenegro, Queer Center Skopje, Tuzla Open Center, Open Mind Spectrum Albania (OMSA), and the Center for Social Group Development from Kosovo. The programme is funded by the European Union.
The contents of this publication are the sole responsibility of the Center for Equal Opportunities “Mollekuqja” and do not necessarily reflect the views of the European Union, CCE, or the project partners.
