Недостигот на засолништа, одолжувањето на усвојувањето на стратегијата за спречување на насилството, координацијата меѓу институциите и потребата од подостапни услуги остануваат меѓу главните загрижености за жртвите на родово базираното насилство и семејното насилство во Северна Македонија. „Mollekuqja" за сите овие прашања го интервјуираше државниот секретар во Министерството за социјална политика, демографија и млади, Фатмир Сабриу.
Зошто сè уште не е усвоена стратегијата за спречување и заштита од родово базираното насилство и семејното насилство, каде заглави процесот и зошто институциите доцнат во едно толку итно прашање?
Министерството за социјална политика, демографија и млади, со поддршка на експертите од агенциите на ОН во Република Северна Македонија, ја изработи „Националната стратегија за спречување и заштита од родово базирано насилство врз жените и семејно насилство 2026-2033 со Акциски план 2026-2029" и во изминатиот период, со поддршка на Мисијата на ОБСЕ во Скопје, спроведе три јавни дебати во Тетово, Штип и Скопје со претставници од локалните институции, односно: координатори и заменик-координатори за еднакви можности на општините, претставници од центрите за социјална работа во соодветниот регион, претставници од МВР, здравствените установи, Граѓанскиот суд, Јавното обвинителство и претставници од невладиниот сектор кои работат на спречување, заштита и поддршка на жртвите на родово базирано насилство врз жените и семејно насилство.
Целта на стратегијата е да создаде интегриран пристап што ги поврзува различните надлежности, услуги и сектори во заеднички систем за спречување, заштита и поддршка, заснован на принципот на должно внимание. Особен фокус се става на создавањето одржливи механизми за координација, континуирана обука и унапредување на пристапот до правда и специјализирани услуги, вклучувајќи ги и жените кои се соочуваат со повеќекратна и интерсекциска дискриминација.
Во моментов, Националната стратегија за спречување и заштита од родово базирано насилство врз жените и семејно насилство 2026-2033 со Акцискиот план 2026-2029 е доставена на ЕНЕР за вклучување на пошироката јавност во процесот на усвојување на еден ваков значаен документ, а во наредниот период ќе ѝ биде доставена на Владата на Република Македонија со цел нејзино усвојување.
И покрај обврските што произлегуваат од Истанбулската конвенција, во многу региони на земјата недостигаат засолништа и специјализирани услуги за жртвите на насилство, зошто Министерството не нуди еднаква заштита за сите жени и девојки?
Според Регистарот на лиценцирани даватели на социјални услуги, во моментов има вкупно 8 регистрирани даватели на услуги за жените жртви на родово базирано насилство и жртвите на семејно насилство.
Министерството поддржува и промовира специјализирани услуги за жртвите на родово базирано насилство и семејно насилство, кои опфаќаат: советување и психосоцијална поддршка во советувалишта, времено сместување во Центри за жени жртви на родово базирано насилство/семејно насилство во Полошкиот регион, Тетово, Гостивар, Југозападниот регион; Источен регион: Охрид, Источен регион: Штип, Кочани, Југоисточен регион: Струмица, Североисточен регион: Куманово, Вардарски регион: Велес, Кавадарци, Пелагониски регион: Прилеп, Битола и Скопскиот регион.
Комисијата за лиценцирање на даватели на социјални услуги, формирана од Министерството, го врши лиценцирањето на советувалиштата и засолништата во Северна Македонија во согласност со Законот за социјална заштита и подзаконските акти на Министерството за социјална политика, демографија и млади, со цел подобрување на условите за грижа за жртвите.
Давателите на услуги обезбедуваат заштита и сместување за жртвите, советување и психолошка помош за жените, грижа за децата и другите жртви на семејно насилство, упатување до здравствените установи, полицијата, НВО и судовите итн., преку мултисекторски пристап на центрите за социјална работа, Министерството за внатрешни работи и Министерството за здравство.
Стратешки приоритет на министерството е развојот на дополнителни услуги за поддршка, вклучувајќи го и проширувањето на капацитетите на засолништата, што е предвидено и во „Националната стратегија за спречување и заштита од родово базирано насилство врз жените и семејно насилство 2026-2033 со Акцискиот план 2026-2029", со што се остварува општата цел за создавање ефективен систем за заштита и поддршка на жртвите на родово базирано насилство и семејно насилство.
Организациите што работат со жртвите често предупредуваат за недостиг на координација меѓу полицијата, центрите за социјална работа, обвинителството и судовите. Според вас, кои се главните институционални пречки што го прават системот неефикасен во справувањето со случаите на родово насилство?
Мултисекторската соработка претставува клучен предуслов за ефективен одговор на родово базираното насилство и семејното насилство. Со усвојувањето на Протоколот за меѓусебна соработка за преземање мерки за спречување, сузбивање и заштита од насилство врз жените и семејно насилство во 2023 година, е создадена рамка за координирани и родово сензитивни дејства од страна на центрите за социјална работа, полицијата, здравствените и образовните установи, обвинителствата, судовите и организациите на граѓанското општество. Постои потреба од континуирано спроведување на Протоколот и развој на специјализирани механизми за справување со дигиталното родово базирано насилство.
Обуките за мултисекторскиот пристап се спроведуваат континуирано заедно со сите засегнати страни, а новата стратегија предвидува и специјализирани обуки, вклучувајќи ги новите форми на насилство, дигиталното родово базирано насилство и интерсекциски пристап кон дејствувањето.
Законот за спречување и заштита од насилство врз жените и семејно насилство во моментов се изменува од страна на Работната група составена од членови именувани од Министерството за социјална политика, демографија и млади, Министерството за внатрешни работи, Министерството за правда, Министерството за здравство, Министерството за образование и наука, Основниот суд, здруженија, академски професори и други надлежни институции и организации кои, преку својата работа или делокругот на својата надлежност, се поврзани со прашањето на насилството врз жените и семејното насилство.
Министерот за социјална политика, демографија и млади и министерот за внатрешни работи ги следат активностите на работната група и учествуваат на нејзините состаноци во согласност со актуелните потреби на процесот. Членовите на работната група се одговорни за координирање на подготовката и изменувањето на законите во рамките на делокругот на работата на нивните институции, во согласност со законските надлежности на министерствата.
Работната група беше формирана од Националното координативно тело за спроведување на Конвенцијата на Советот на Европа за спречување и борба против насилството врз жените и семејното насилство, заради следење, анализирање и давање препораки за подобрување, спречување и заштита, со предложени измени во националното законодавство.
Колку конкретни средства издвои Министерството за оваа година за спречување на родово базираното насилство и за услугите за поддршка како засолништата, психолошкото советување и правната помош, и дали сметате дека овие средства се реални за потребите на терен?
Вкупниот износ на средства за финансирање на програмските активности на националните инвалидски организации и нивните здруженија, на здруженијата за борба против семејното насилство и на Црвениот крст на Република Македонија се обезбедува во согласност со Законот за игрите на среќа и за забавните игри и Одлуката за распределба на приходите од игрите на среќа и од забавните игри за финансирање на програмските активности на националните организации на лицата со попреченост, нивните здруженија и здруженијата за борба против семејното насилство и на Црвениот крст на Република Северна Македонија.
Распределбата на вкупниот износ на обезбедените финансиски средства е утврдена во Програмата за финансирање на програмските активности на националните инвалидски организации, нивните здруженија и асоцијации, на здруженијата за борба против семејното насилство и на Црвениот крст на Република Северна Македонија од приходите од игрите на среќа и од забавните игри за финансирање на програмските активности на здруженијата за борба против семејното насилство и во согласност со Одлуката за финансирање на програмските активности на здруженијата за борба против семејното насилство, а за 2026 година вкупниот износ е 6.000.000,00 денари и тие се распределуваат меѓу седум даватели на услуги.
