Дали младите денес се поотворени кон соживот и дружење со млади од други етнички заедници?
Да, младите денес се подружељубиви едни кон други отколку претходните генерации, но очекувањата кои постоеја за Генерацијата Z не се реализирани целосно. Секако, веќе не постои таа директна тензија поврзана со политичките и воените конфликти, но приближувањето и поврзаноста меѓу етничките заедници не се подобрени на ниво кое би се очекувало. Додека државните политики имаат за цел да го промовираат мултикултурализмот и соживотот, во праксата гледаме повеќе индиферентност кон „другиот", освен во случаите кога контактот е неизбежен.
Младите во Северна Македонија, особено во областите каде постои изразена етничка измешаност, сè уште имаат тенденција да остануваат во својот круг и меѓу „своите луѓе". Иако станува збор за модерна генерација, во многу аспекти таа продолжува да биде потрадиционална и поконзервативна отколку што би можело да се очекува.
Колку влијаат околината, семејството, училиштето, маалото или социјалните мрежи врз начинот на кој ги гледаме другите етнички заедници?
Семејството и социјалната средина го претставуваат првиот простор на социјализација, каде поединецот учи за „другиот", за оној што се смета за туѓ, и почнува да формира колективен идентитет покрај личниот. Во оваа средина, учи да го разликува својата група од другите групи и создава перцепции за етничките и културните разлики. Во училиштето, овој процес продолжува. Јазичните бариери, етничката поделба, недостатокот на инклузивни наставни програми продолжуваат да го отежнуваат интегрирањето меѓу етниите. Фактот дека различни етнички групи се дел од истиот образовен систем не значи задолжително дека меѓу нив се создава вистинска мултикултурна интеграција.
Социјалните мрежи имаат многустран ефект врз овој процес. Освен што помагаат во проблемот на изолацијата, правејќи им полесно на младите да имаат контакт со различни етнии, постои и спротивен ефект. На пример, r/mkd е заедница на платформата Reddit каде многу млади Македонци разговараат за политички, општествени и секојдневни теми. Во такви дискусии од време на време се појавуваат коментари или ставови на ксенофобија кон Албанците и Ромите, претставени на нормализиран начин или како хумор. Ова е пример за тоа како онлајн просторите можат постојано да им го покажуваат на младите одреден поглед кон другите групи и, со времето, да придонесат за прифаќањето и репродуцирањето на овие идеи.
Дали проблемот е што не сакаме да се запознаеме едни со други, или едноставно немаме доволно можности за запознавање?
Повеќе станува збор за втората. Анализа спроведена од Универзитетот во Тетово сугерира дека етничките тензии кај младите се поттикнуваат од многу фактори, меѓу кои и сегрегацијата во училиштата. Како што беше споменато, училиштето и семејството се основата каде се формира нашиот колективен идентитет.
Кога во текот на овој период младите ги гледаат припадниците на другите етнии физички одвоени, било во различни училишта или во посебни делови на истото училиште, ова го зацврстува поимот за „другиот" и го прави потешко создавањето на природни врски меѓу заедниците.
Кои се просторите каде младите можат природно да се сретнат и да градат односи надвор од етничките поделби, што треба да се направи во оваа насока?
Постои недостаток на таканаречените „трети простори", односно места надвор од семејството, училиштето или работата, како: социјални клубови, простори за минување време, културни центри, простори за игри и други активности, каде младите можат да комуницираат меѓу себе. Колку е поголема дистанцата меѓу заедниците, толку повеќе простор се создава за предрасуди. За многу млади, трговските центри, улицата или кафулињата се речиси единствените „трети простори", доколку не се во спортски клуб.
Но, бидејќи се неструктурирани простори, тие не создаваат задолжително реална можност за запознавање и социјализација меѓу младите од различни етнии. Инвестицијата во секторот на невладините организации, во уметнички, културни и социјални центри, би била конкретен чекор кон тоа што нашите институции постојано изјавуваат дека го имаат за цел: мултикултурализмот.
Колку можат да влијаат пријателствата и соработките меѓу младите врз разбивањето на етничките предрасуди?
Пријателството и соработката меѓу младите имаат силна улога во разбивањето на етничките предрасуди. Еден од главните механизми преку кои се одржуваат конзервативните ставови кон другите групи е социјалната изолација. Колку помал е контактот меѓу заедниците, толку полесно се создаваат негативни перцепции за „другиот", кој почнува да се гледа не како поединец, туку како карикатура.
Од социолошки аспект, директниот контакт и соработката меѓу групите можат да ги предизвикаат овие претстави. Пријателствата, заедничките активности во училиштата, патувањата, социјалните клубови и културните размени со млади и од други држави, им даваат на младите можност да комуницираат меѓу себе. Преку овие искуства, тие можат да ги доведат во прашање и да ги „разучат" стереотипите што ги прифатиле во текот на социјализацијата, гледајќи на другото лице како поединец, а не само како претставник на етничка група.
