Mungesa e strehimoreve, zvarritja e miratimit të strategjisë për parandalimin e dhunës, koordinimi mes institucioneve dhe nevoja për shërbime më të qasshme mbeten ndër shqetësimet kryesore për viktimat e dhunës me bazë gjinore dhe dhunës në familje në Maqedoninë e Veriut. Mollëkuqja për krejt këto intervistoi sekretarin shtetëror në Ministrinë e Polikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë, Fatmir Sabriu.
Pse ende nuk është miratuar strategjia për parandalimin dhe mbrojtjen nga dhuna me bazë gjinore dhe dhuna në familje, ku ka ngecur procesi dhe pse institucionet po vonohen në një çështje kaq urgjente?
Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe të Rinjve, me mbështetjen e ekspertëve nga agjencitë e OKB-së në Republikën e Maqedonisë së Veriut, zhvilloi “Strategjinë Kombëtare për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna me Bazë Gjinore ndaj Grave dhe Dhuna në Familje 2026-2033 me Plan Veprimi 2026-2029” dhe në periudhën e kaluar, me mbështetjen e Misionit të OSBE-së në Shkup, realizoi tre debate publike në Tetovë, Shtip dhe Shkup me përfaqësues nga institucionet lokale, përkatësisht: koordinatorë dhe zëvendës koordinatorë për Mundësi të Barabarta të Komunave, përfaqësues nga Qendrat për Punë Sociale në rajonin përreth, përfaqësues nga MPB, institucionet shëndetësore, Gjykata Civile, Prokuroria Publike dhe përfaqësues nga sektori joqeveritar që punojnë për parandalimin, mbrojtjen dhe mbështetjen e viktimave të dhunës me bazë gjinore ndaj grave dhe dhunës në familje.
Qëllimi i strategjisë është të krijojë një qasje të integruar që lidh kompetenca, shërbime dhe sektorë të ndryshëm në një sistem të përbashkët për parandalim, mbrojtje dhe mbështetje, bazuar në parimin e kujdesit të duhur. Fokus i veçantë i kushtohet krijimit të mekanizmave të qëndrueshëm të koordinimit, trajnimit të vazhdueshëm dhe avancimit të qasjes në drejtësi dhe shërbime të specializuara, duke përfshirë edhe gratë që përballen me diskriminim të shumëfishtë dhe ndërsektorial.
Aktualisht, Strategjia Kombëtare për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna me Bazë Gjinore ndaj Grave dhe Dhuna në Familje 2026-2033 me Planin e Veprimit 2026-2029″ është dorëzuar në ENER për përfshirjen e publikut të gjerë në procesin e miratimit të një dokumenti kaq të rëndësishëm, dhe në periudhën e ardhshme do t’i dorëzohet Qeverisë së Republikës së Maqedonisë me qëllim miratimin e saj.
Pavarësisht obligimeve që dalin nga Konventa e Stambollit, në shumë rajone të vendit mungojnë strehimoret dhe shërbimet e specializuara për viktimat e dhunës, pse Ministria nuk ofron mbrojtje të barabartë për të gjitha gratë dhe vajzat?
Sipas Regjistrit të Ofruesve të Licencuar të Shërbimeve Sociale, aktualisht ka gjithsej 8 ofrues shërbimesh të regjistruar për gratë viktima të dhunës me bazë gjinore dhe viktimat e dhunës në familje.
Ministria mbështet dhe promovon shërbime të specializuara për viktimat e dhunës me bazë gjinore dhe dhunës në familje, të cilat përfshijnë: këshillim dhe mbështetje psikosociale në qendra këshillimi, akomodim të përkohshëm në Qendra për Gratë e Dhunës me Bazë Gjinore/Dhunë në Familje në rajonin e Pollogut, Tetovës, Gostivarit, rajonit Jugperëndimor: rajonit Lindor: Ohër, Rajoni Lindor: Shtip, Koçan, Rajoni Juglindor: Strumicë, Rajoni Verilindor: Kumanovë, Rajoni i Vardarit: Veles, Kavadar, Rajoni i Pelagonisë: Prilep, Manastir dhe Rajoni i Shkupit.
Komisioni për Licencimin e Ofruesve të Shërbimeve Sociale, i themeluar nga Ministria, kryen Licencimin e qendrave të këshillimit dhe qendrave të strehimit në Maqedoninë e Veriut në përputhje me Ligjin për Mbrojtjen Sociale dhe aktet nënligjore të Ministrisë së Politikës Sociale, Demografisë dhe të Rinjve, me qëllim përmirësimin e kushteve për kujdesin e viktimave.
Ofruesit e shërbimeve ofrojnë mbrojtje dhe akomodim për viktimat, ofrimin e këshillimit dhe ndihmës psikologjike për gratë, kujdesin për fëmijët dhe viktimat e tjera të dhunës në familje, referimin në institucionet shëndetësore, polici, OJQ dhe gjykata, etj., përmes një qasje multisektoriale të Qendrave për Punë Sociale, Ministrisë së Brendshme dhe Ministrisë së Shëndetësisë.
Prioritet strategjik i ministrisë është zhvillimi i shërbimeve shtesë mbështetëse, duke përfshirë zgjerimin e kapaciteteve të qendrave të strehimit, gjë që parashikohet edhe në “Strategjinë Kombëtare për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna me Bazë Gjinore ndaj Grave dhe Dhuna në Familje 2026-2033 me Planin e Veprimit 2026-2029” duke realizuar qëllimin e përgjithshëm të krijimit të një Sistemi Efektiv mbrojtjeje dhe mbështetjeje për viktimat e dhunës me bazë gjinore dhe dhunës në familje.
Organizatat që punojnë me viktimat shpesh paralajmërojnë për mungesë koordinimi mes policisë, qendrave për punë sociale, prokurorisë dhe gjykatave. Sipas jush, cilat janë ngecjet kryesore institucionale që po e bëjnë sistemin joefikas në trajtimin e rasteve të dhunës gjinore?
Bashkëpunimi multisektorial përfaqëson një parakusht kyç për një përgjigje efektive ndaj dhunës me bazë gjinore dhe dhunës në familje. Me miratimin e Protokollit mbi Bashkëpunimin e Ndërsjellë për Marrjen e Masave për Parandalimin, Frenimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna në Familje në vitin 2023, është krijuar një kornizë për veprime të koordinuara dhe të ndjeshme gjinore nga qendrat e punës sociale, policia, institucionet shëndetësore dhe arsimore, prokuroritë, gjykatat dhe organizatat e shoqërisë civile. Ekziston nevoja për zbatim të vazhdueshëm të Protokollit dhe zhvillim të mekanizmave të specializuar për trajtimin e dhunës digjitale me bazë gjinore.
Trajnimet mbi qasjen multisektoriale po zbatohen vazhdimisht së bashku me të gjitha palët e interesuara, dhe strategjia e re planifikon gjithashtu trajnime të specializuara, duke përfshirë format e reja të dhunës, dhunën digjitale me bazë gjinore dhe një qasje ndërsektoriale ndaj veprimit.
Ligji për Dhunën ndaj Grave dhe Dhunën në Familje është duke u ndryshuar aktualisht nga Grupi i Punës i përbërë nga anëtarë të emëruar nga Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe të Rinjve, Ministria e Punëve të Brendshme, Ministria e Drejtësisë, Ministria e Shëndetësisë, Ministria e Arsimit dhe Shkencës, Gjykata Themelore, shoqata, profesorë akademikë dhe institucione e organizata të tjera kompetente që, përmes punës ose fushëveprimit të kompetencës së tyre, lidhen me çështjen e dhunës ndaj grave dhe dhunës në familje.
Ministri i Politikës Sociale, Demografisë dhe të Rinjve dhe Ministri i Punëve të Brendshme monitorojnë aktivitetet e grupit të punës dhe marrin pjesë në takimet e tij në përputhje me nevojat aktuale të procesit. Anëtarët e grupit të punës janë përgjegjës për koordinimin e përgatitjes dhe ndryshimit të ligjeve brenda fushëveprimit të punës së institucioneve të tyre, në përputhje me kompetencat ligjore të ministrive.
Grupi i punës u formua nga Organi Koordinues Kombëtar për Zbatimin e Konventës së Këshillit të Evropës për Parandalimin dhe Luftimin e Dhunës ndaj Grave dhe Dhunës në Familje për monitorimin, analizimin dhe dhënien e rekomandimeve për përmirësim, parandalim dhe mbrojtje, me ndryshime të propozuara në legjislacionin kombëtar.
Sa mjete konkrete ka ndarë Ministria për këtë vit për parandalimin e dhunës me bazë gjinore dhe për shërbimet mbështetëse si strehimoret, këshillimi psikologjik dhe ndihma juridike, dhe a mendoni se këto fonde janë reale për nevojat në terren?
Shuma totale e mjeteve për financimin e aktiviteteve programore të organizatave kombëtare të invaliditetit dhe shoqatave të tyre, të shoqatave për luftimin e dhunës në familje dhe të Kryqit të Kuq të Republikës së Maqedonisë sigurohet në përputhje me Ligjin për Lojërat e Fatit dhe Lojërat Argëtuese dhe Vendimin për ndarjen e të ardhurave nga lojërat e fatit dhe lojërat argëtuese për financimin e aktiviteteve programore të organizatave kombëtare të personave me aftësi të kufizuara, shoqatave të tyre dhe shoqatave për luftimin e dhunës në familje dhe të Kryqit të Kuq të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Shpërndarja e shumës totale të burimeve financiare të siguruara është përcaktuar në Programin për Financimin e Aktiviteteve Programore të Organizatave Kombëtare të Invaliditetit, Shoqatave të Tyre dhe Asociacioneve së Tyre, të Shoqatave për Luftën Kundër Dhunës në Familje dhe të Kryqit të Kuq të Republikës së Maqedonisë së Veriut nga të ardhurat nga lojërat e fatit dhe nga lojërat argëtuese për financimin e aktiviteteve programore të shoqatave për luftën kundër dhunës në familje dhe në përputhje me Vendimin për Financimin e Aktiviteteve Programore të Shoqatave për Luftën Kundër Dhunës në Familje dhe për vitin 2026 shuma totale është 6.000.000,00 denarë dhe ato shpërndahen midis shtatë ofruesve të shërbimeve.
