Dhuna n\u00eb familje n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut po del gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nga hija, nd\u00ebrsa t\u00eb dh\u00ebnat e viteve t\u00eb fundit tregojn\u00eb nj\u00eb prirje shqet\u00ebsuese. Vet\u00ebm gjat\u00eb vitit 2024 jan\u00eb raportuar 101 raste t\u00eb dhun\u00ebs psikologjike, pothuajse dyfish m\u00eb shum\u00eb krahasuar me dy vitet paraprake, kur ishin evidentuar 57 raste n\u00eb vitin 2022 dhe 56 raste n\u00eb vitin 2023. Kjo rritje mund t\u00eb tregoj\u00eb dy gj\u00ebra: se dhuna po shtohet, por edhe se viktimat po e njohin m\u00eb shpesh at\u00eb dhe po guxojn\u00eb ta raportojn\u00eb.<\/p>\n
Ve\u00e7an\u00ebrisht shqet\u00ebsuese jan\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat nga Sektori p\u00ebr Pun\u00eb t\u00eb Brendshme n\u00eb Tetov\u00eb. Gjat\u00eb nj\u00eb periudhe trevje\u00e7are, aty jan\u00eb raportuar gjithsej 1.667 raste t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje, si dhe 28 raste t\u00eb dhun\u00ebs seksuale. Edhe pse numri i rasteve t\u00eb dhun\u00ebs seksuale \u00ebsht\u00eb m\u00eb i ul\u00ebt, v\u00ebrehet nj\u00eb prirje n\u00eb rritje, sidomos kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr viktima t\u00eb mitura.<\/p>\n
Problem shtes\u00eb paraqet fakti se t\u00eb dh\u00ebnat e institucioneve t\u00eb ndryshme shpesh nuk p\u00ebrputhen. Kjo tregon munges\u00eb t\u00eb koordinimit nd\u00ebrinstitucional dhe munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb sistemi t\u00eb unifikuar e funksional p\u00ebr monitorimin e rasteve t\u00eb dhun\u00ebs.<\/p>\n
Ka disa lloje t\u00eb dhun\u00ebs, jo secila prej tyre l\u00eb shenja t\u00eb dukshme<\/strong><\/p>\n Kur flitet p\u00ebr dhun\u00ebn n\u00eb familje, zakonisht mendohet p\u00ebr dhun\u00ebn fizike. Por realiteti \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i gjer\u00eb. Kontrolli psikologjik, var\u00ebsia ekonomike, k\u00ebrc\u00ebnimet e vazhdueshme, posht\u00ebrimi apo marr\u00ebdh\u00ebnia seksuale e detyruar jan\u00eb gjithashtu forma dhune q\u00eb l\u00ebn\u00eb pasoja t\u00eb thella, edhe pse shpesh nuk jan\u00eb t\u00eb dukshme.<\/p>\n Viktima mund t\u00eb jen\u00eb gra, burra, f\u00ebmij\u00eb dhe t\u00eb moshuar, ve\u00e7an\u00ebrisht ata q\u00eb jan\u00eb ekonomikisht ose emocionalisht t\u00eb varura nga dhunuesi. Shum\u00eb prej tyre as nuk e njohin gjendjen e tyre si dhun\u00eb, sepse ajo zhvillohet gradualisht dhe shpesh maskohet si \u201ckujdes\u201d, \u201ckontroll nga dashuria\u201d ose \u201cxhelozi\u201d.<\/p>\n Arsyet pse viktimat heshtin jan\u00eb pothuajse gjithmon\u00eb t\u00eb nj\u00ebjta: frika nga hakmarrja, var\u00ebsia financiare, ndjenja e turpit ose e fajit, si dhe mungesa e besimit te institucionet. Pik\u00ebrisht ky kombinim faktor\u00ebsh e mban dhun\u00ebn t\u00eb fshehur pas dyerve t\u00eb mbyllura.<\/p>\n Pse ODEI mund t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e zgjidhjes?<\/strong><\/p>\n Nj\u00eb nga konceptet q\u00eb p\u00ebrmendet gjithnj\u00eb e m\u00eb shpesh n\u00eb parandalimin e dhun\u00ebs \u00ebsht\u00eb ODEI \u2014 nj\u00eb shkurtim nga anglishtja p\u00ebr Opportunity, Diversity, Equity and Inclusion<\/em> (mund\u00ebsi, diversitet, barazi dhe p\u00ebrfshirje). Kjo qasje p\u00ebrdoret sot nga institucione dhe organizata n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar shoq\u00ebri m\u00eb t\u00eb drejta dhe m\u00eb p\u00ebrfshir\u00ebse, ku t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit kan\u00eb qasje t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb t\u00eb drejta, mbrojtje dhe mb\u00ebshtetje.<\/p>\n N\u00eb kontekstin e dhun\u00ebs n\u00eb familje, parimet e ODEI n\u00ebnkuptojn\u00eb disa gj\u00ebra thelb\u00ebsore. S\u00eb pari, diversiteti na kujton se dhuna mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb \u00e7do familje, pavar\u00ebsisht nivelit t\u00eb arsimimit, statusit social apo prejardhjes kulturore. S\u00eb dyti, barazia n\u00ebnkupton se \u00e7do viktim\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb qasje reale dhe t\u00eb drejt\u00eb n\u00eb mbrojtje, ndihm\u00eb institucionale dhe mb\u00ebshtetje ligjore. S\u00eb treti, p\u00ebrfshirja do t\u00eb thot\u00eb krijimi i nj\u00eb mjedisi ku viktimat inkurajohen t\u00eb flasin dhe t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb, pa frik\u00eb nga paragjykimi apo stigmatizimi.<\/p>\n Kur k\u00ebto parime mungojn\u00eb, dhuna normalizohet leht\u00eb. Krijohet nj\u00eb kultur\u00eb heshtjeje, rastet mbeten t\u00eb paraportuara dhe viktimat izolohen. Me kalimin e koh\u00ebs, modelet e dhun\u00ebs p\u00ebrs\u00ebriten dhe transmetohen nga nj\u00eb brez te tjetri.<\/p>\n Si u arrit deri te k\u00ebto gjetje?<\/strong><\/p>\n Ky hulumtim bazohet n\u00eb analiz\u00ebn e raporteve institucionale t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme dhe t\u00eb sh\u00ebrbimeve sociale, n\u00eb statistikat e disponueshme p\u00ebr periudh\u00ebn 2022\u20132024, si dhe n\u00eb informacione nga qendra krize, organizata joqeveritare dhe programe p\u00ebr mb\u00ebshtetjen dhe mbrojtjen e viktimave. T\u00eb dh\u00ebnat jan\u00eb krahasuar p\u00ebr t\u00eb identifikuar prirjet, mosp\u00ebrputhjet dhe dob\u00ebsit\u00eb kryesore t\u00eb sistemit.<\/p>\n P\u00ebrfundimi \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb: dhuna n\u00eb familje nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje private, por p\u00ebrgjegj\u00ebsi shoq\u00ebrore. Dukshm\u00ebria m\u00eb e madhe, t\u00eb dh\u00ebnat e sakta dhe zbatimi i parimeve t\u00eb ODEI jan\u00eb hapi i par\u00eb nga heshtja drejt mbrojtjes, nga heshtja drejt drejt\u00ebsis\u00eb. Lufta kund\u00ebr dhun\u00ebs n\u00eb familje nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje e nd\u00ebshkimit t\u00eb autor\u00ebve, por edhe e nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe m\u00eb p\u00ebrfshir\u00ebse, ku viktimat ndihen t\u00eb sigurta p\u00ebr t\u00eb folur.<\/p>\n Autor\u00eb t\u00eb k\u00ebtij shkrimi jan\u00eb studentet e Fakultetit Juridik n\u00eb Universitetin e Evrop\u00ebs Juglindore n\u00eb Tetov\u00eb \u2014 Iva Stefanovska dhe Bojana Velkovska.<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dhuna n\u00eb familje n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut po del gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nga hija, nd\u00ebrsa t\u00eb dh\u00ebnat e viteve t\u00eb fundit tregojn\u00eb nj\u00eb prirje shqet\u00ebsuese. Vet\u00ebm gjat\u00eb vitit 2024 jan\u00eb raportuar 101 raste t\u00eb dhun\u00ebs psikologjike, pothuajse dyfish m\u00eb shum\u00eb krahasuar me dy vitet paraprake, kur ishin evidentuar 57 raste n\u00eb vitin 2022 dhe […]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":11147,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[347],"tags":[11],"class_list":["post-11146","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dhune","tag-dhune"],"yoast_head":"\n