Shkruajn\u00eb: Fatos Grubi dhe Marta Stevkovska<\/b><\/p>\n
Muajt e fundit jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb nj\u00eb rritjeje t\u00eb numrit t\u00eb rasteve t\u00eb dhun\u00ebs ndaj t\u00eb miturve, sidomos dhun\u00ebs digjitale me baz\u00eb gjinore dhe sextortion-it, ku gjithnj\u00eb e m\u00eb shpesh t\u00eb miturit shantazhohen p\u00ebr t\u00eb kryer marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale ose p\u00ebr para, n\u00ebn k\u00ebrc\u00ebnimin se n\u00eb rrjetet sociale do t\u00eb ndahet material eksplicit p\u00ebr ato. Sipas ekspert\u00ebve q\u00eb i konsultuam p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb, dhuna seksuale t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrjetojn\u00eb t\u00eb miturit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alarm p\u00ebr l\u00ebshimet sistemike, mosnjohjen e dhun\u00ebs, munges\u00ebn e parandalimit, munges\u00ebn e rregullimit n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn digjitale dhe ekspozimin ndaj p\u00ebrmbajtjeve mizogjine dhe dezinformatave, por edhe edukimin e dob\u00ebt, gjegj\u00ebsisht munges\u00ebn e ESGj-s\u00eb n\u00eb shkolla.<\/span><\/p>\n Rastet n\u00eb Manastir, Veles, Tetov\u00eb, Gostivar dhe qytete t\u00eb tjera n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb koordinuar nga m\u00eb shum\u00eb institucione, si dhe nd\u00ebrhyrje psikologjike dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi sociale.<\/span><\/p>\n Rasti n\u00eb Veles <\/b>\u00a0<\/b><\/p>\n Disa t\u00eb mitur nga Velesi, t\u00eb cil\u00ebt ende nuk i kan\u00eb mbushur 15 vjet, kan\u00eb regjistruar nj\u00eb video me p\u00ebrmbajtje seksuale eksplicite n\u00eb telefonat e tyre celular\u00eb me nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb tjet\u00ebr, q\u00eb gjithashtu nuk i ka mbushur 15 vjet. Ata e kan\u00eb p\u00ebrdorur videon p\u00ebr ta shantazhuar f\u00ebmij\u00ebn dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kan\u00eb kryer vep\u00ebr penale shantazhim dhe sulm seksual ndaj nj\u00eb f\u00ebmije q\u00eb ende nuk i ka mbushur 15 vjet. Videoja po qarkullon mes nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb shkollave fillore. \u00cbsht\u00eb regjistruar n\u00eb rrug\u00ebn \u201cV\u00ebllez\u00ebrit Kap\u00e7evi”. T\u00eb gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt jan\u00eb nga shkolla t\u00eb ndryshme fillore n\u00eb qytet. Nj\u00eb nga f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb muajt e fundit \u00ebsht\u00eb shfaqur si autor i vepr\u00ebs penale dhun\u00eb dhe rrahje n\u00eb disa raste.<\/span><\/p>\n Rasti n\u00eb Manastir\u00a0<\/b><\/p>\n Dy t\u00eb mitur nga Manastiri disa her\u00eb me k\u00ebrc\u00ebnime i kan\u00eb detyruar dy t\u00eb mitura t\u00eb kryejn\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale me forc\u00eb, duke i k\u00ebrc\u00ebnuar se posedojn\u00eb videomateriale t\u00eb tyre, njoftuan nga SPB Manastir. Rastin n\u00eb polici e ka paraqitur nj\u00eb banore 37-vje\u00e7are e Manastirit, n\u00ebna e nj\u00ebr\u00ebs prej vajzave.<\/span><\/p>\n Rasti n\u00eb Gostivar<\/b><\/p>\n Prokuroria Themelore Publike e Gostivarit deri tek Gjykat\u00ebsi i F\u00ebmij\u00ebve n\u00eb Gjykat\u00ebn e Gostivarit dor\u00ebzoi k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr fillimin e procedur\u00ebs p\u00ebrgatitore dhe propozim p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e mas\u00ebs s\u00eb paraburgimit p\u00ebr nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb 15-vje\u00e7ar n\u00eb konflikt me ligjin, i cili dyshohet se ka kryer nj\u00eb vep\u00ebr penale t\u00eb vazhdueshme – p\u00ebrdhunim t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije n\u00ebn mosh\u00ebn 15 vje\u00e7are nga neni 188, paragrafi 1 n\u00eb lidhje me nenin 45 t\u00eb Kodit Penal. I dyshuari, n\u00eb disa raste, duke p\u00ebrfituar nga mungesa e prind\u00ebrve, ka joshur nj\u00eb vajz\u00eb pes\u00ebvje\u00e7are n\u00eb sht\u00ebpi dhe e ka p\u00ebrdhunuar at\u00eb. Gjykat\u00ebsi i F\u00ebmij\u00ebve e pranoi propozimin dhe caktoi paraburgim p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn n\u00eb konflikt me ligjin.<\/span><\/p>\n Rasti n\u00eb Tetov\u00eb<\/b><\/p>\n N\u00ebpun\u00ebsit policor\u00eb t\u00eb SPB Tetov\u00eb dhe stacionit policor s\u00eb Kamjan n\u00eb fshatin Sedlarc\u00eb i Ep\u00ebrm dhe n\u00eb Tetov\u00eb kan\u00eb arrestuar nj\u00eb 18-vje\u00e7ar dhe nj\u00eb t\u00eb mitur, t\u00eb dy nga Tetova, duke vepruar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb nj\u00eb kall\u00ebzimi nga nj\u00eb 37-vje\u00e7are nga Tetova se n\u00eb disa raste ata i kishin p\u00ebrdhunuar dy vajzat e saj t\u00eb mitura, nd\u00ebrsa n\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb i kishin filmuar me telefon celular dhe nj\u00ebr\u00ebn prej t\u00eb miturave e kishin detyruar t\u00eb kryente marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale me persona t\u00eb tjer\u00eb.<\/span><\/p>\n P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre rasteve shqet\u00ebsuese p\u00ebr rritjen e numrit t\u00eb rasteve t\u00eb dhun\u00ebs midis t\u00eb miturve flasin edhe t\u00eb dh\u00ebnat e Prokuroris\u00eb Publike, ku sipas <\/span>Raportit p\u00ebr pun\u00ebn e prokurorive themelore n\u00eb nivel t\u00eb shtetit n\u00eb vitin 2024<\/span><\/a> pran\u00eb PThP-s\u00eb jan\u00eb ngritur kall\u00ebzime penale kund\u00ebr <\/span>1.260 f\u00ebmij\u00ebve<\/b>, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson 5,9% t\u00eb v\u00ebllimit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb pun\u00ebs lidhur me kall\u00ebzimet penale kund\u00ebr autor\u00ebve t\u00eb njohur t\u00eb veprave penale. Sipas t\u00eb nj\u00ebjtit raport, \u00ebsht\u00eb regjistruar edhe nj\u00eb rritje e numrit t\u00eb personave q\u00eb kan\u00eb kryer sulm seksual ndaj nj\u00eb f\u00ebmije n\u00ebn mosh\u00ebn 14 vje\u00e7are, nga 35 persona n\u00eb vitin 2023 n\u00eb 39 persona n\u00eb vitin 2024.<\/span><\/p>\n Sipas <\/span>analiz\u00ebs kumulative t\u00eb MPB-s\u00eb p\u00ebr kriminalitetin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi<\/span><\/a> numri i rasteve t\u00eb p\u00ebrdhunimit t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije q\u00eb nuk ka mbushur 15 vjet nga viti 2022 deri n\u00eb vitin 2024 \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebr pothuajse 32 p\u00ebrqind, gjegj\u00ebsisht nga 25 n\u00eb 33 raste.<\/span> Gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb djem t\u00eb rinj po b\u00ebhen sh\u00ebnjestra t\u00eb p\u00ebrmbajtjeve toksike online q\u00eb promovojn\u00eb mizogjini dhe dhun\u00eb. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb edukimit dhe mb\u00ebshtetjes sistematike, k\u00ebto hap\u00ebsira – t\u00eb njohura si “menosfera” – b\u00ebhen nj\u00eb kurth i rreziksh\u00ebm n\u00eb t\u00eb cilin t\u00eb rinjt\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsojn\u00eb leht\u00ebsisht modele t\u00eb gabuara dhe t\u00eb d\u00ebmshme t\u00eb maskulinitetit. Rastet e dhun\u00ebs seksuale tek t\u00eb miturit, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shumica e autor\u00ebve jan\u00eb djem t\u00eb rinj, jan\u00eb nj\u00eb pasoj\u00eb e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb e k\u00ebtyre p\u00ebrmbajtjeve toksike.<\/span><\/p>\n Sipas Ljupka Trajanovska, studiuese e \u00e7\u00ebshtjeve gjinore, arsyeja kryesore se pse ka nj\u00eb rritje t\u00eb dhun\u00ebs seksuale tek t\u00eb miturit \u00ebsht\u00eb mungesa e parandalimit.<\/span><\/p>\n “N\u00eb shkolla ne ende nuk kemi nj\u00eb program t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm me t\u00eb cilin f\u00ebmij\u00ebt do t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb si t\u2019i njohin format e ndryshme t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore n\u00eb bot\u00ebn reale, por edhe n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn online, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe dhun\u00ebn seksuale. Mungesa e kapaciteteve, vullnetit dhe\/ose motivimit tek m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit p\u00ebr t\u00eb folur me f\u00ebmij\u00ebt rreth k\u00ebtyre temave, si dhe paaft\u00ebsia e prind\u00ebrve p\u00ebr t’u p\u00ebrballur vet\u00eb me k\u00ebto fenomene, \u00e7on n\u00eb nj\u00eb rritje gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb dhun\u00ebs midis dhe ndaj t\u00eb rinjve. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, aplikacionet e komunikimit n\u00eb bot\u00ebn digjitale krijojn\u00eb mund\u00ebsi q\u00eb autor\u00ebt e veprave penale t\u00eb krijojn\u00eb kontakt anonim dhe t\u00eb shpejt\u00eb me t\u00eb miturit, t\u00eb nd\u00ebrtojn\u00eb besim dhe m\u00eb pas t\u00eb ushtrojn\u00eb presion, shantazh ose zhvatje. Shum\u00eb t\u00eb rinj nuk jan\u00eb plot\u00ebsisht t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se si nj\u00eb p\u00ebrmbajtje p\u00ebrhapet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme dhe t\u00eb pakontrolluar pasi ajo t\u00eb ndahet online. Mungesa e edukimit sistematik gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual dhe diskutimeve rreth privat\u00ebsis\u00eb digjitale, si dhe sanksionimi joadekuat, l\u00ebn\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bp\u00ebr krijimin e abuzuesve dhe grabitqar\u00ebve seksual\u00eb”, shpjegon Trajanovska.<\/span><\/p><\/blockquote>\n Sipas saj, mizogjinia dhe menosfera online gjithashtu kontribuojn\u00eb q\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb t\u00eb marrin informacione t\u00eb rrejshme dhe t\u00eb rrezikshme, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb vitet kur formohet identiteti dhe vlerat e tyre.<\/span><\/p>\n \u201cHap\u00ebsirat online, ve\u00e7an\u00ebrisht ato q\u00eb fshihen pas vellos t\u00eb patriotizmit dhe vlerave patriarkale ku grat\u00eb portretizohen si armike, manipuluese ose si \u201ct\u00eb pavlera\u201d p\u00ebr respekt, e minojn\u00eb empatin\u00eb dhe e inkurajojn\u00eb shikimin e grave si objekte, jo si partnere t\u00eb barabarta. Disa segmente ekstreme t\u00eb menosfer\u00ebs e romantizojn\u00eb ose justifikojn\u00eb dhun\u00ebn seksuale dhe fizike si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta \u201crimarr\u00eb pushtetin\u201d ose p\u00ebr t\u2019i \u201cdisiplinuar\u201d grat\u00eb, gj\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb gatishm\u00ebrin\u00eb e t\u00eb rinjve p\u00ebr ta pranuar sjelljen e dhunshme si legjitime. N\u00eb arsim dhe debat publik shpesh mungojn\u00eb modelet pozitive dhe t\u00eb sh\u00ebndetshme t\u00eb maskulinitetit, k\u00ebshtu q\u00eb pa mendim kritik dhe edukim mediatik t\u00eb rinjt\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ndjesh\u00ebm ndaj pranimit t\u00eb mesazheve toksike online si \u201ct\u00eb v\u00ebrteta\u201d, thot\u00eb Trajanovska.<\/span><\/p>\n Sipas Vesna Matevska, udh\u00ebheq\u00ebse e programit n\u00eb HERA dhe psikologe, hap\u00ebsira online sot \u00ebsht\u00eb plot me p\u00ebrmbajtje q\u00eb promovojn\u00eb modele toksike t\u00eb maskulinitetit, mizogjinis\u00eb dhe agresionit ndaj grave.<\/span><\/p>\n \u201cKultura Incel dhe \u201cmaskuliniteti toksik\u201d shpesh nxisin ndjenj\u00eb frustrimi, urrejtjeje dhe izolimi tek t\u00eb rinjt\u00eb meshkuj, sidomos tek ata q\u00eb tashm\u00eb p\u00ebrballen me vet\u00ebbesim t\u00eb ul\u00ebt ose v\u00ebshtir\u00ebsi sociale. K\u00ebto komunitete krijojn\u00eb nj\u00eb imazh t\u00eb rrem\u00eb p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet dhe grat\u00eb, e normalizojn\u00eb agresionin dhe i largojn\u00eb djemt\u00eb nga m\u00ebnyrat konstruktive p\u00ebr p\u00ebrballje me sfidat personale. Pasojat p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb r\u00ebnda – nga depresioni dhe ankthi deri te zhvillimi i q\u00ebndrimeve t\u00eb dhunshme. Ata mund t\u2019i jepen p\u00ebrdorimit t\u00eb alkoolit dhe drog\u00ebs p\u00ebr ta kap\u00ebrcyer kriz\u00ebn, situat\u00ebn e pak\u00ebndshme ose p\u00ebr t\u2019i zgjidhur problemet q\u00eb i kan\u00eb\u201d, thot\u00eb Matevska.<\/span><\/p><\/blockquote>\n Ajo shton se arsyet jan\u00eb nj\u00eb kombinim i papjekuris\u00eb, moskuptimit t\u00eb mjaftuesh\u00ebm t\u00eb pasojave dhe ndikimit t\u00eb fort\u00eb t\u00eb bashk\u00ebmoshatar\u00ebve.<\/span><\/p>\n \u201cDisa t\u00eb rinj k\u00ebto \u2018shaka\u2019 ose \u2018sfida\u2019 i shohin si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb fituar status, ndonj\u00ebher\u00eb hakmarrje p\u00ebr dashuri t\u00eb pakthyer. Fatkeq\u00ebsisht, kjo ndodh gjithmon\u00eb pa e kuptuar se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr penale me pasoja afatgjata si p\u00ebr viktim\u00ebn ashtu edhe p\u00ebr ata. Mungesa e edukimit formal seksual e rrit k\u00ebt\u00eb rrezik, sepse t\u00eb rinjt\u00eb nuk i kan\u00eb mjetet p\u00ebr t\u2019i dalluar kufijt\u00eb, p\u00eblqimin dhe sigurin\u00eb digjitale\u201d, shpjegon Matevska.<\/span><\/p>\n HERA hapi edhe Qendr\u00ebn e par\u00eb p\u00ebr Mb\u00ebshtetje dhe K\u00ebshillimi p\u00ebr Meshkuj, q\u00ebllimi kryesor i s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb t\u2019i mb\u00ebshtes\u00eb meshkujt n\u00eb zhvillimin e tyre personal dhe k\u00ebshtu t\u00eb rriten n\u00eb persona t\u00eb p\u00ebrgjegjsh\u00ebm q\u00eb marrin p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr veten dhe sjelljen e tyre. Sh\u00ebrbimet jan\u00eb falas, konfidenciale dhe mund t\u00eb p\u00ebrdoren nga t\u00eb gjith\u00eb djemt\u00eb dhe burrat q\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb sfid\u00eb t\u00eb caktuar n\u00eb jet\u00ebn e tyre.<\/span><\/p>\n Sipas Matevsk\u00ebs, ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, sepse tradicionalisht djemt\u00eb dhe burrat p\u00ebrballen me presion t\u00eb fuqish\u00ebm shoq\u00ebror p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb “t\u00eb fort\u00eb” dhe p\u00ebr t\u00eb mos treguar vulnerabilitet.<\/span><\/p>\n “‘Mos qaj, ti je burr\u00eb’ \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mesazh q\u00eb d\u00ebrgohet shpesh. Ky stereotip krijon pengon k\u00ebrkimin e ndihm\u00ebs. P\u00ebrvoja jon\u00eb tregon se djemt\u00eb e rinj q\u00eb drejtohen pran\u00eb Qendr\u00ebs zakonisht vijn\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb ndonj\u00eb krize konkrete – probleme n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie, konflikte familjare, probleme n\u00eb shkoll\u00eb, ankth ose pasoja nga presioni nga bashk\u00ebmoshatar\u00ebt. Numri i tyre rritet n\u00eb ve\u00e7anti kur e zbulojn\u00eb se sh\u00ebrbimi \u00ebsht\u00eb konfidencial, pa pages\u00eb dhe pa paragjykime. K\u00ebshillimi mund t\u00eb b\u00ebhet me prani fizike ose online”, shton Matevska.<\/span><\/p><\/blockquote>\n E p\u00ebrderisa \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb t\u2019i dim\u00eb arsyet strukturore dhe kulturore q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb pas rritjes s\u00eb dhun\u00ebs seksuale tek t\u00eb rinjt\u00eb, perspektiva psikologjike e zbulon r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e nd\u00ebrhyrjes s\u00eb hershme dhe mb\u00ebshtetjes profesionale. Psikologia Sumea Ramadani thekson se njohja e shenjave t\u00eb abuzimit seksual tek f\u00ebmij\u00ebt \u00ebsht\u00eb \u00e7el\u00ebsi, si p\u00ebr parandalimin ashtu edhe p\u00ebr sh\u00ebrimin. K\u00ebto shenja shpesh jan\u00eb suptile, por kur injorohen, ato mund t\u00eb kalojn\u00eb n\u00eb traum\u00eb afatgjat\u00eb me pasoja t\u00eb thella.<\/span><\/p>\n Kultura jon\u00eb, si shum\u00eb t\u00eb tjera, kultivon norma q\u00eb e idealizojn\u00eb heshtjen, durimin dhe sakrifikimin, duke i minimizuar p\u00ebrvojat reale t\u00eb dhun\u00ebs\u201d, thot\u00eb Ramadani. \u201cKy sistem prodhon simptoma q\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb nuk lidhen menj\u00ebher\u00eb me dhun\u00ebn, por q\u00eb jan\u00eb shenja klasike t\u00eb traum\u00ebs: simptomat m\u00eb t\u00eb shpeshta universale t\u00eb dhun\u00ebs seksuale jan\u00eb: \u00e7rregullimi i gjumit (makthe, pagjum\u00ebsi, neveri ndaj prekjes); problemet n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet emocionale: mosbesimi, frika nga intimiteti; \u00e7rregullimet e t\u00eb ushqyerit (anoreksia, bulimia); vet\u00ebl\u00ebndimi (prerje, tentativa p\u00ebr vet\u00ebvrasje); faji, turpi, depresioni i fshehur pas sjelljes agresive ose t\u00ebrheqjes; zhvillimi i identiteteve t\u00eb dyfishta si nj\u00eb mekaniz\u00ebm shp\u00ebtimi nga trauma (si\u00e7 p\u00ebrshkruhet nga Alisa Miller n\u00eb \u201cDrama e f\u00ebmij\u00ebs s\u00eb talentuar\u201d).\u201d<\/span><\/i><\/p>\n Shkollat, si mjediset primare ku f\u00ebmij\u00ebt e kalojn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb tyre, luajn\u00eb nj\u00eb rol qen\u00ebsor. M\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit dhe sh\u00ebrbimet profesionale n\u00eb shkolla shpesh her\u00eb jan\u00eb t\u00eb rriturit e par\u00eb jasht\u00eb familjes q\u00eb e v\u00ebn\u00eb re ndryshime n\u00eb sjellje, por shum\u00eb prej tyre nuk e kan\u00eb trajnim ose burime p\u00ebr t\u00eb kuptuar se ndryshime t\u00eb tilla mund t\u00eb tregojn\u00eb p\u00ebr abuzim. Ramadani e thekson r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e pajisjes s\u00eb k\u00ebtyre profesionist\u00ebve me njohuri dhe mjete p\u00ebr t\u00eb reaguar n\u00eb koh\u00ebn e duhur.<\/span><\/p>\n “Psikolog\u00ebt dhe edukator\u00ebt nuk mund t\u00eb veprojn\u00eb vet\u00ebm si informues, por edhe si nd\u00ebrmjet\u00ebs t\u00eb ndryshimit t\u00eb mentalitetit familjar, duke e \u00e7uar tem\u00ebn e p\u00eblqimit dhe kufijve personal\u00eb nga nj\u00eb “tem\u00eb tabu” n\u00eb nj\u00eb tem\u00eb edukative dhe shp\u00ebtimtare p\u00ebr t\u00eb ardhmen e f\u00ebmij\u00ebve. Psikolog\u00ebt dhe edukator\u00ebt kan\u00eb nj\u00eb rol vital n\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsimin midis njohurive profesionale dhe realitetit kulturor t\u00eb familjeve shqiptare, ku tema shum\u00eb t\u00eb ndjeshme, si\u00e7 jan\u00eb trupi, seksualiteti ose kufijt\u00eb personal\u00eb, shpesh p\u00ebrfundohen me heshtje, turp ose ndales\u00eb. P\u00ebr t\u00eb inkurajuar biseda t\u00eb hapura dhe edukative rreth p\u00eblqimit dhe parandalimit t\u00eb dhun\u00ebs seksuale, qen\u00ebsore \u00ebsht\u00eb q\u00eb qasja e tyre t\u00eb mos jet\u00eb vet\u00ebm informuese ose didaktike, por edhe thell\u00ebsisht humane, empatike dhe sensitive ndaj tradit\u00ebs dhe mentalitetit t\u00eb komunitetit n\u00eb t\u00eb cilin punojn\u00eb.”<\/span><\/i><\/p><\/blockquote>\n N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb edhe familjet duhet t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e zgjidhjes. Konceptet e tilla si kufijt\u00eb – \u00e7far\u00eb jan\u00eb ato, si respektohen dhe si t’u shpjegohen f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mund t’i mbrojn\u00eb ata – ende nuk kuptohen mir\u00eb, e madje jan\u00eb ende tabu n\u00eb shum\u00eb familje. Pa k\u00ebt\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsim f\u00ebmij\u00ebt mbeten t\u00eb cenuesh\u00ebm, nd\u00ebrsa sjelljet e d\u00ebmshme normalizohen ose injorohen.\u00a0<\/span><\/p>\n Si p\u00ebrfundim, stigma q\u00eb i rrethon vizitat te psikolog\u00ebt ose k\u00ebshilltar\u00ebt vazhdon t\u00eb pengoj\u00eb shum\u00eb viktima dhe familjet e tyre t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb. Ramadani thekson se mb\u00ebshtetja psikologjike profesionale nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr momentet e kriz\u00ebs, por gjithashtu \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb hap vendimtar drejt sh\u00ebrimit, q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb dhe nd\u00ebrprerjes s\u00eb cikleve t\u00eb abuzimit.<\/span><\/p>\n Fjalia \u201cshko te psikologu\u201d ende mbart barr\u00ebn e nj\u00eb stigme q\u00eb p\u00ebrkthehet si \u201cti je i \u00e7mendur\u201d. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye shum\u00eb viktima t\u00eb dhun\u00ebs seksuale heshtin – jo vet\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb traum\u00ebs, por edhe nga frika se mund t\u00eb faj\u00ebsohen, n\u00ebn\u00e7mohen ose injorohen. K\u00ebtu q\u00ebndron nj\u00eb nga problemet m\u00eb qen\u00ebsore dhe t\u00eb padukshme n\u00eb komunitetet tona: mungesa e edukimit emocionale dhe seksuale n\u00eb familje. Shum\u00eb prind\u00ebr, madje edhe edukator\u00eb ose an\u00ebtar\u00eb t\u00eb komunitetit, nuk e din\u00eb me sakt\u00ebsi se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb dhuna seksuale. Ata e perceptojn\u00eb dhun\u00ebn vet\u00ebm n\u00eb format e saj m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdhunimi fizik, duke i injoruar format m\u00eb t\u00eb shpeshta dhe po aq traumatike: prekjet e pap\u00ebrshtatshme, komentet p\u00ebr pamjen fizike, shikimet k\u00ebrc\u00ebnuese, ngacmimet verbale dhe madje edhe shkeljet e privat\u00ebsis\u00eb trupore t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije n\u00eb em\u00ebr t\u00eb edukimit ose disiplin\u00ebs. Kjo munges\u00eb e njohurive shpesh b\u00ebn q\u00eb prind\u00ebrit, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijshme, t\u2019i minimizojn\u00eb, justifikojn\u00eb ose normalizojn\u00eb sjelljet q\u00eb realisht jan\u00eb abuzive. Nj\u00eb shembull konkret \u00ebsht\u00eb kur nj\u00eb i af\u00ebrm e ngacmon verbalisht nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb vog\u00ebl p\u00ebr trupin e saj n\u00eb zhvillim, nd\u00ebrsa familja e kalon k\u00ebt\u00eb me nj\u00eb buz\u00ebqeshje duke th\u00ebn\u00eb “nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb, po b\u00ebn shaka”. Ose kur nj\u00eb vajz\u00eb nuk ndihet rehat me p\u00ebrqafimet e nj\u00eb t\u00eb rrituri, por detyrohet t\u00eb sillet “kulturalisht” dhe ta pranoj\u00eb kontaktin fizik n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos e “turp\u00ebroj\u00eb familjen”. N\u00eb nj\u00eb realitet t\u00eb till\u00eb, ku vet\u00eb koncepti i kufijve personal\u00eb nuk ekziston n\u00eb edukimin e hersh\u00ebm familjar, f\u00ebmija rritet pa ndjeshm\u00ebri p\u00ebr trupin e tij dhe pa t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb “jo”. Dhe kur kjo ndodh, edhe sikur t\u00eb p\u00ebrjetoj\u00eb nj\u00eb abuzim t\u00eb qart\u00eb, ai ose ajo n\u00eb fjalor nuk i ka fjal\u00ebt p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar p\u00ebrvoj\u00ebn, nuk e kupton se \u00e7far\u00eb ka ndodhur dhe, m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja, nuk ndjen se ka liri p\u00ebr t\u00eb treguar p\u00ebr at\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb.<\/span><\/i><\/p><\/blockquote>\n Duke i bashkuar k\u00ebto hallka, ndikimin e menosfer\u00ebs, munges\u00ebn e edukimit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual dhe munges\u00ebn e strukturave p\u00ebr mb\u00ebshtetje psikologjike, zbulohet nj\u00eb ekosistem shqet\u00ebsues n\u00eb t\u00eb cilin dhuna ndaj f\u00ebmij\u00ebve edhe prodhohet dhe mbetet e pa adresuar. P\u00ebrballja me k\u00ebt\u00eb problem k\u00ebrkon si reform\u00eb sistemike, ashtu edhe nj\u00eb ndryshim kulturor drejt njohjes s\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, mir\u00ebqenies s\u00eb tyre psikologjike dhe nevoj\u00ebs emergjente q\u00eb z\u00ebri i tyre t\u00eb merret seriozisht.<\/span><\/p>\n Shkruajn\u00eb: Fatos Grubi dhe Marta Stevkovska Muajt e fundit jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb nj\u00eb rritjeje t\u00eb numrit t\u00eb rasteve t\u00eb dhun\u00ebs ndaj t\u00eb miturve, sidomos dhun\u00ebs digjitale me baz\u00eb gjinore dhe sextortion-it, ku gjithnj\u00eb e m\u00eb shpesh t\u00eb miturit shantazhohen p\u00ebr t\u00eb kryer marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale ose p\u00ebr para, n\u00ebn k\u00ebrc\u00ebnimin se n\u00eb rrjetet sociale do t\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":10899,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[347],"tags":[11,20],"class_list":["post-10898","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dhune","tag-dhune","tag-femije"],"yoast_head":"\nNumri i rasteve nga viti n\u00eb vit po rritet<\/b><\/h4>\n
\n<\/span>
\n<\/span>K\u00ebt\u00eb rritje t\u00eb numrit\u00a0 e v\u00ebrtetojn\u00eb edhe t\u00eb dh\u00ebnat sipas Raportit Vjetor mbi pun\u00ebn e <\/span>K\u00ebshillit Shtet\u00ebror p\u00ebr Parandalimin e Delikuenc\u00ebs s\u00eb F\u00ebmij\u00ebve dhe p\u00ebr Gjendjen n\u00eb Fush\u00ebn e t\u00eb Drejtave t\u00eb F\u00ebmij\u00ebve dhe Delikuenc\u00ebs s\u00eb F\u00ebmij\u00ebve n\u00eb vitin 2023<\/span><\/a>, raporti m\u00eb i fundit n\u00eb dispozicion. N\u00eb vitin 2023 940 f\u00ebmij\u00eb kan\u00eb kryer nj\u00eb kund\u00ebrvajtje, nd\u00ebrsa numri m\u00eb i madh i kund\u00ebrvajtjeve jan\u00eb kryer n\u00eb Tetov\u00eb (302), nd\u00ebrsa m\u00eb pak jan\u00eb kryer n\u00eb Strumic\u00eb (30). Numri m\u00eb i madh i autor\u00ebve – 909 f\u00ebmij\u00eb ose 97% jan\u00eb f\u00ebmij\u00eb t\u00eb gjinis\u00eb mashkullore, nd\u00ebrsa 31 f\u00ebmij\u00eb ose 3% jan\u00eb t\u00eb gjinis\u00eb fem\u00ebrore. Gjithashtu p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb vihet re nj\u00eb rritje n\u00eb numrin e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb gjinis\u00eb fem\u00ebrore n\u00eb rrezik, numri i t\u00eb cilave n\u00eb vitin 2023 \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebr 52% krahasuar me vitin 2022.<\/span><\/p>\nMenosfera online paraqet rrezik p\u00ebr djemt\u00eb e rinj\u00a0<\/b><\/h4>\n
Dimensioni psikologjik: njohja, parandalimi dhe sh\u00ebrimi nga trauma<\/b><\/h4>\n
Ky artikull \u00ebsht\u00eb punuar n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit \u201cMBROJTJ\u0415 ME LIGJ: \u041cb\u00ebshtetje ligjore dhe mbrojtje p\u00ebr viktimat e dhun\u00ebs seksuale dhe dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore\u201d i zbatuar nga Qendra p\u00ebr Mund\u00ebsi t\u00eb Barabarta \u201cMoll\u00ebkuqja\u201d, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb aksionit \u201cKujdesemi: S\u00eb bashku luftojm\u00eb kund\u00ebr dhun\u00ebs seksuale dhe dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore,\u201d i financuar nga Bashkimi Evropian dhe i udh\u00ebhequr nga Rrjeti Nacional kund\u00ebr Dhun\u00ebs ndaj Grave dhe Dhun\u00ebs n\u00eb Familje. P\u00ebrmbajtja e k\u00ebtij dokumenti \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e vetme e Qendr\u00ebs p\u00ebr Mund\u00ebsi t\u00eb Barabarta \u201cMoll\u00ebkuqja\u201d,dhe n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk mund t\u00eb konsiderohet se p\u00ebrfaq\u00ebson q\u00ebndrimet dhe pik\u00ebpamjet e Bashkimit Evropian.<\/em><\/h5>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"